Teneffüs / Kelimelerin Dünyasına Yolculuk

Söyleyişi sizi mutlu eden kelimeler var mı? Benim var. Mesela teneffüs. Telaffuz ederken içindeki aynı harflerin art arda gelmesinden doğan tatlı tınıdan mı yoksa ilkokul yıllarımdaki bazı hoş anıları hatırlattığından mı bilemedim. Kelimenin anlamı üstünde düşününce sebebinin ne olduğuna dilerseniz hep birlikte karar verelim, ne dersiniz?

Siz de fark ettiniz mi, teneffüs kelimesinin içinde nefes kelimesinin sessiz harfleri (n-f-s) gizli. Artık dört yılı geride bırakmış “kelime ağacı” okuyucusu olanların kıdemli olmaları sebebiyle rahatlıkla söyleyebilirim:

Söcükler kardeştir, akrabadır, aynı kandan, karından, aynı kökten gelebilme özellikleri vardır. Eminim, siz de artık bir kelimeyi duyar duymaz sizde çağrıştırdığı diğer sözcükleri de düşünüyorsunuzdur.

Ne diyorduk? Heh, hatırladım, dilimize Arapça’dan geçmiş olan teneffüs kelimesinin “nefes” sözcüğünden türetilmiş olmasından bahsediyorduk. Teneffüs kelimesinin ilk anlamı “soluk alıp vermek” ve “temiz hava almak için dışarı çıkmak” demektir arkadaşlar. Tabii bir de eski zaman insanlarının ağızlarından da duyarız “teneffüs” kelimesini ve manasını. İllaki babaanneniz ya da dedenizin sözlerine rastgelmişsinizdir. Onların yanındayken koştura koştura bir yerden gelince ya da üçer beşer çıkılan merdiven basamaklarının ardından nefes nefese kalınca “biraz teneffüs yap”, “hele bir soluklan” derler. “Dinlen, nefeslen” anlamına gelir bu.

Teneffüs kelimesini daha çok okul hayatımızda duyarız. Siz de fark etmişsinizdir zaten en sık alt kademeler olan ilkokul, ortaokulda kullanıldığını görürüz. Okullarda daha çok ders aralarında dinlenme zamanı olarak bilinen teneffüs, dinlenmek ve temel ihtiyaçları karşılamak için derslere verilen 10 dakikalık ara anlamında kullanılır.

Çocukluğumdan hatırlıyorum da o yoğun derslerden sonra teneffüse çıkmak diye bayram sevincine benzer bir zaman yaşanırdı. Nasıl iple çekerdik o vakitlerin gelmesini. Bazen de su gibi geçerdi zaman.

Okul görevlisi okulun günlük temizlik işleri ve getir götürlerinin arasında çay tepsisini taşımaktan kalan son enerjisini de zil çalmaya ayırırdı. Ders aralarını hatırlatmak için eline aldığı çanı gelişigüzel sallar da sallardı. Zil çalınca teneffüs olduğunu anlardık. Kantine gider, sadece simit ve sade gazoz satılan kantin kuyruğunun en önünde yer almak için neler vermezdik. Kantinden alacağını alan, karnını doyurduktan sora sıra bahçeye gelirdi. Biz kızlar, çiçeklerin ağaçların etrafını sarar, ip atlar, eteğimizin cebinden lastiklerimizi çıkarırdık. Erkekler de önce çift kale maç yapar, üstüne bir de beslenme çantalarındaki ekmek arasını bitirirlerdi.

Enerjimizi iyice attıktan sonra bu kez de içeri giriş zili çalar, teneffüsün bittiğini anlardık. 

Şimdilerde dersler arasında 10-15 dakikalık teneffüs zamanları var. Onda da sınıfta soluduğunuz havayı ne kadar değiştirebilirseniz kâr.

Okulların açıldığı bu zamanda bence teneffüs kelimesinin manası üstüne düşünmek çok isabetli oldu.

Bir de artık ben kararımı verdim, tatlı hatıralarım sebebiyle seviyormuşum ben teneffüs kelimesini. Haksız mıyım?