Dolambaçlı Atasözleri

Tin tinle gelen, tırısla gider demişler.

Anlamı: Tırıs, atların yürüme şeklinden birisidir ve bir atın kısa adımlarla hızlı ve koşarcasına gitmesine denir. Bu atasözünde de “adım adım gelen, koşar adım gider” denilerek, mesela kazanılan paranın, servetin veya itibarın çok çalışılarak azar azar biriktiğini, fakat akıllı sarf edilmediği ve hesapsız harcandığında çabucak tükendiği anlatılır. Yani “kazanmak zordur ve zaman alır, ancak kaybetmek çok kolaydır” mesajı verilerek, insana dikkatli olması ve hesap ederek hareket etmesi öğütlenir.

***

Ustamın adı Hıdır, elimden gelen budur.

Anlamı: Bu atasözümüzde akılda kalıcı olması ve kolay söylenmesi için “Hıdır/Hızır” ismi ve “budur” kelimesiyle kafiye yapılmış. Peki atasözümüz ne anlatıyor?: Günlük hayatta insanın karşısına yapması istenen işler çıkar. Fakat bu işlerden bazıları, o insanın bilgi ve becerisinin yetersiz kaldığı işler olabilir. İşte bu gibi durumlarda insan, “bu iş benim bilmediğim bir iş”, “bu iş beni aşar”, “bu konuda başkasına gitseniz daha uygun olur”, “bu benim alanım değil…” diye o işi yapamayacağını ifade etmelidir. Bu, sonradan mahcup duruma düşmekten iyidir. Zaten insan her şeyi bilemez ve yapamaz, bu normal bir şeydir. Herkesin belli yetenekleri ve bilgisi vardır. Demekki insan bildiğini konuşmalı ve yapabileceği işe yeltenmelidir. Böyle yaparsa sonradan utanmaktan da kurtulmuş olur.

***

Tencere demiş: “Dibim altın.”

Kepçe demiş: “Ben neredeyim? Daldım çıktım, girdim gördüm.”

Anlamı: Bazı insanlar gerçekte olduklarından daha büyük ve daha önemli görünmek isterler. Bunu, ya başkalarına üstünlük kurmak veya kendisini eksik ve yetersiz gördüğü için, bu hissini bastırmak için yaparlar. İşte bu atasözü de karşısındakini küçük düşürmek ya da üstünlük kurmak için böbürlenip “ben şöyleyim, ben böyleyim…” diye kendini övenlere karşı söylenir. Kendini boşuna övme, seni tanıyorum, dediğin gibi değilsin demektir.